DEVLET HAVA MEYDANLARI ISLETMESI GENEL MUDURLUGU

TÜRKİYE’DE UÇUŞ KONTROL ETKİNLİKLERİNİN TARİHÇESİ

Türkiye'de uçuş kontrol etkinlikleri, DC-3 tipinde (yaygın askeri tip adıyla Dakota ya da C-47), iki motorlu, pervaneli ve ABD tescilli (N17) bir uçakla, Beyrut'ta üslenen ABD'li bir ekiple birlikte ilk kez 1959 yılında başlamıştır. ABD'li ekip, aynı uçakla zaman zaman Türkiye'ye çağrılarak periyodik uçuş kontrollerini gerçekleştirmiştir. O tarihlerde biri İstanbul / Yeşilköy diğeri Ankara/Esenboğa'da olmak üzere 2 ILS ve biri Ankara/Bağlum diğeri Yalova'da olmak üzere 2 VOR, bazı yerlerde ise NDB ve radyo renç gibi az sayıda seyrüsefer yardımcısı bulunduğundan tek uçak, uçuş kontrol hizmetlerine yetmekteydi.

Türkiye adına ilk kez 1960'ta, ABD'ye uçuş kontrol kursuna Muhlis Şenol ile Ersen Güvenoz gönderilmişlerdir. 1961 yılı sonunda kursu bitirerek yurda dönmüş olup, Seyrüsefer Dairesi Başkanlığında Uçuş Kontrol Biriminde görevlendirilmişlerdir. Ancak, Türkiye’nin henüz bir uçuş kontrol uçağı bulunmadığından bir Türk uçuş kontrol ekibi de oluşturulamamıştır. Bu süre içerisinde uçuş kontrol hizmetleri zaman zaman Türkiye’ye gelen ABD’li uçuş kontrol ekiplerince sürdürülmüş, ancak kullanılan uçak tipi değişerek C-45H (Askeri ulaştırma hizmetlerinde kullanılan ve T-11 olarak bilinen Beechcraft yapımı bir uçaktır) olmuştur. Keza bu uçak da iki motorlu ve pervaneli olmasına karşın DC-3’e göre daha küçük bir modeldir.

Nihayet, 1963’te C-45H tipindeki bu uçağın ABD’liler tarafından Türkiye’ye hibe edilmesi ile DHMİ’de ilk Türk uçuş kontrol ekibi oluşturularak Ülkemiz de ilk ulusal uçuş kontrol hizmeti, 19.02.1963 tarihinde TC-KON tescil/çağrı adlı bu uçak ile başlamıştır. Tümü uçuş kontrol kursunu ABD’de bitiren ilk Türk uçuş kontrol ekibi üyeleri; Pilot Hasan AÇIKALIN (Hava Kuvvetlerinden ayrılıp THY’ye geçmiş ve THY’den o zaman geçici görevlendirilmiş), Pilot Nejat HİMMETOĞLU (THY’den ayrılıp DHMİ’de kadrolu görevlendirilmiş), Uçuş Kontrol Uzmanı Muhlis ŞENOL (DHMİ’de kadrolu), Uçuş Kontrol Uzmanı Ersen GÜVENOZ (DHMİ’de kadrolu) ve Uçak Bakım Teknisyeni Selahattin SAVAŞ (DHMİ’de kadrolu)’dan oluşmaktaydı.

Daha sonra 1967 yılında ABD’den hibe yoluyla bir de DC-3 uçağı alınmış olup, bu uçak TC-KOL tescil/çağrı adıyla 22.08.1967 günü uçuş kontrolüne başlamıştır. TC-KON ise 18.08.1976’da Erzurum Aşkale’de yakıt problemi nedeniyle zorunlu iniş sırasında kırım yaparak tümüyle hizmet dışı kalmıştır. Uçuş kontrol hizmetleri bir süre daha TC-KOL ile sürdürülmüştür. DHMİ’ye 2 yeni kontrol uçağı alınması üzerine TC-KOL 1976 sonbaharında Türk Hava Kuvvetlerine devredilmiştir.

DHMİ, 1976'da ABD'den ilk kez yeni olarak 2 adet türboprop, çift motorlu, Beechcraft Super King Air 200 (BB-122 seri no’lu TC-TAA, BB-131 seri no’lu TC-TAB) uçağı satın almıştır. Bu uçaklar, 1976'da ABD'den uçurularak Türkiye’ye getirilmiştir. İlk kontrol uçuşlarını 18.10.1976 günü gerçekleştirmişlerdir. 1994 yılına kadar da bu hizmetlerde kullanılmışlardır. Uçaklar, 1994 yılında tümüyle uçuş kontrol hizmetinden alınmıştır. Uçaklar bilahare ABD’de yerleşik Sugarland firması tarafından satın alınarak ABD’ye gitmek üzere 26.05.1995’te Ankara/Esenboğa Havaalanından ayrılmışlardır.

1993'te 2 adet yeni türbofan çift motorlu Cessna Citation-V (0212 seri no’lu TC-LAA, 0216 seri no’lu TC-LAB) uçağı, daha kesin/hassas sonuç veren Yarı Otomatik Uçuş Kontrol Sistemi (SAFIS) ile birlikte ABD'den satın alınarak Türkiye'ye uçurularak getirilmiş olup, yapılan test/kabul uçuşunun ardından uçuş kontrol hizmetlerinde kullanılmaya başlanılmışlardır. 1993'te bu uçaklar Türkiye'ye getirilmeden önce, kontrol pilotları ile uçak bakım teknisyenleri, ABD, Kansas/Wichita'da tip eğitimi almışlardır. Tüm uçuş kontrol ekibi (uçuş kontrol pilotları, uçuş kontrol teknisyenleri) aynı yılın bahar aylarında New York Buffalo'da Sierra Technologies Kuruluşunun SAFIS 9207 Modeli için düzenlediği kursa katılmışlardır. Tip eğitiminden geçen pilotlar, bu tarihten sonra her yıl Cessna Citation-V için eğitim yenileme kursuna katılmaya başlamışlardır.

DHMİ'de uçuş kontrol hizmetlerini yürütebilmek için 1980 yılı başlarına dek kadrolu pilotların yanı sıra zaman zaman Hava Kuvvetleri'nden ve Türk Hava Yolları'ndan geçici görevli olarak pilot desteği sağlanmıştır. Bugün ise Uçuş Kontrol Şube Müdürlüğü pilotları ve uçak bakım teknisyenlerinin bir bölümü Türk Hava Kurumu'nda bir bölümü ise Silahlı Kuvvetler’de, uçuş kontrol teknisyenlerinin ise tamamı DHMİ’de yetişmiş bir kadro ile hizmet vermektedir. Uçuş kontrol hizmetleri, bu iki adet C-560 uçağının işletilmesini destekleyecek yeterli sayıda oluşturulan ekip ile gerçekleştirilmektedir. DHMI, 1988’den bu yana pilot ve teknisyenlerini ihtiyaç oldukça ABD, Oklahoma’da Federal Havacılık İdaresince (FAA’nın) düzenlenen uçuş kontrol kurslarına göndermektedir. Ayrıca her biri Tam Otomatik Uçuş Kontrol Sistemi ile donatılmış iki adet yeni jet uçuş kontrol uçağı satın alımına ilişkin ihale çalışmaları devam etmekte olup,her iki uçağın da en geç 2009 yılında uçuş kontrol hizmetlerinde kullanılması planlanmaktadır.

RESİMLER

UK01 TÜRKİYE YOL BOYU HARİTASI – 1950 (2005)

HAŞİM TAVUS’A TEŞEKKÜRLER.

UK02 ATC INSTRUCTIONS - 1950: TURKEY EN ROUTE CHART – 1950 (2005)

HAŞİM TAVUS’A TEŞEKKÜRLER.

UK03 TC-KON (C45-H) (19.02.1963 – 18.08.1976) (2005)

HAŞİM TAVUS' A TEŞEKKÜRLER.

UK04 TC-TAA, TC-TAB (BE 200) (18.10.1976 – 26.05.1995) (2005)

HAŞİM TAVUS’A TEŞEKKÜRLER.

UK05 TC-TAA, TC-TAB (BE 200) (18.10.1976 – 26.05.1995) (2005)

HAŞİM TAVUS’A TEŞEKKÜRLER.

UK06 TC-LAB (CE 560) VE DRTT/TC-LAB (CE 560) AND DRTT (2007)